Mutacje barwne nierozłączek - nazewnictwo

Nazwy mutacji nierozłączek (i mutacji innych papug) przeszły w latach dziewiędziecsiątych XX wieku rewolucję.

Wcześniej każda organizacja miała swoje nazwy dla mutacji.  Poza tym każdy kraj miał swoje własne nazwy. Jeśli wziąć pod uwagę liczbę różnych języków używanych w Europie, można sobie wyobrazić, że wymiana informacji o mutacjach mogła więc być dość myląca. Było tak dlatego, że zamiast konstruktywnej współpracy i wymiany informacji, organizacje postrzegały siebie nawzajem jako rywali i rywalizowały raczej ze sobą niż współpracowały.

Dla prawdziwych miłośników nierozłączek była to katastrofa. Nie mogli nic zrobić, aby powstrzymać te nieporozumienia, ale byli ofiarami.

Zostało to dostrzeżone przez BVA (Belgian Levebird Association).

21 marca 1998r. przedstawiciele różnych federacji zebrali się w Serskamp (Belgia), aby rozpocząć prace. Wszystkie delegacje zgodziły się, że w interesie hobby i jego entuzjastów leży wypracowanie jednolitej metody nazewnictwa nierozłączek. Ponieważ trzeba było znaleźć nazwy z solidną podstawą, postanowiono ustalić je na bazie tła genetycznego i budowy piór. Jeśli istniały mutacje, które zostały już odkryte u innych gatunków papug, to te terminy miały zostać przejęte również dla nierozłączek.

Dostrzeżono praktyczną przydatność tego systemu nie tylko do nazewnictwa podczas wystaw, ale także do artykułów w różnych czasopismach.

12 lipca 1999 r. Terry Martin, australijski weterynarz i hodowca ptaków, założył w Internecie  grupę „Genetics-psittacine group”. Intencją było jedynie umożliwienie niewielkiej grupie osób wymiany informacji na temat genetycznej strony hodowli ptaków. Jednak bardzo szybko spotkała się ona z barierami językowymi. Popularność tej grupy przerosła wszelkie oczekiwania i choć nie było to pierwotnym zamiarem, grupa wciąż się powiększała. Bardzo szybko stało się oczywiste, że konieczne jest ustalenie jasnych przepisów dotyczących nazewnictwa mutacji. To, co działo się do tej pory, prowadziło do wieleu nieporozumień, ponieważ niektóre terminy były czasami używane dla zupełnie różnych mutacji. To, co nazwano mutacją A u jednego gatunku, nazywało się mutacją B u innego. Wszyscy byli przekonani, że należy opracować system, który umożliwiłby nazwanie mutacji według klarownego systemu. Po namyśle i wymianie poglądów wszyscy zgodzili się, że należy wziąć pod uwagę procesy związane z pigmentami w piórach i wzór genetyczny osobnika. Trzeba było osiągnąć jednolitość. Krok po kroku stworzono system oparty na bardzo logicznym systemie. Terry Martin umieścił to na liście opublikowanej jako „Uzgodniony system nazewnictwa odmian barwnych, który ma być używany w różnych gatunkach papug i na całym świecie podczas omawiania genetyki”.

Lista ta zawiera szereg bardzo logicznych zasad, które z biegiem czasu zostały rozszerzone, gdy osiągnięto kolejne porozumienia. W szczególności należy zwrócić uwagę na:

• Nowo stwierdzone mutacje barwne otrzymują angielską nazwę.
• Jeśli ten typ mutacji – oparty na syntezie i rozmieszczeniu pigmentu – został już opisany u innych gatunków, nazwa ta zostaje przyjęta, pod warunkiem że jest zgodna z innymi porozumieniami dotyczącymi nazewnictwa mutacji barwnych.
• W nowych nazwach nie akceptuje się nazw własnych ani odniesień do lokalizacji.
• Barwa podstawowa (green, blue, aqua lub turquoise) jest zawsze wymieniana na końcu, na przykład pastel green. Oznacza to mutanta pastelowego w serii zielonej.
• Nazwa mutacji barwnej zawsze pisana małą literą: dominant pied, opaline, turquoise itd., z wyjątkiem początku zdania lub innych kontekstów, w których wielka litera jest wymagana ze względów gramatycznych. Może się to różnić w zależności od kraju i zależy od lokalnej gramatyki.
• Nazwy te powinny być w miarę możliwości stosowane dla wszystkich gatunków w obrębie rzędu taksonomicznego (np. wszystkich papugowatych lub wróblowych).
• Fenotyp powstały w wyniku dwóch lub więcej mutacji barwnych, czyli fenotypów jednoczynnikowych (SF) i dwuczynnikowych (DF) genu dominującego, nie otrzymuje oddzielnej nazwy. Wyjątek stanowią lutino i albino. Chociaż zmiana ich nazw na ino green i ino blue byłaby genetycznie poprawna i powszechnie akceptowana, tradycyjne nazwy lutino i albino zostały zachowane ze względu na ich powszechne stosowanie międzynarodowe.
• Kombinacje powstałe w wyniku crossing-over oznacza się wymieniając podstawowe mutacje z łącznikiem, na przykład cinnamon-ino lub opaline-ino. To bezpośrednio odzwierciedla termin crossing-over, który również zapisuje się łącznikiem.
• Kombinacje wielu alleli oznacza się poprzez połączenie nazw mutacji (np. PastelIno). Wielka litera oznacza początek nazwy każdego mutanta. PastelIno reprezentuje kombinację słów pastel i ino.
• W kombinacjach allelomorfów i crossing-over, allel z najmniejszą mutacją – pod względem redukcji eumelaniny lub psittacyny w porównaniu z typem dzikim – jest zapisywany jako pierwszy.
• Skróty SF (single factor – faktor pojedynczy) i DF (double factor – faktor podwójny) są używane do oznaczania mutacji dominujących jednoczynnikowych i dwuczynnikowych.
• Znane są dwa typy ino: typ recesywny sprzężony z płcią i typ autosomalny recesywny. Są one oznaczane jako SL ino (Sex Linked - sprzężony z płcią) i NSL ino (No Sex Linked - autosomalny).
• W przypadku mutacji dominujących sprzężonych z płcią stosuje się skróty „SL SF” i „SL DF”.
• Czynniki ciemne oznaczane są wielką literą D (od Dark): D green (jeden ciemny czynnik) i DD green (dwa ciemne czynniki). Litera D odnosi się do symbolu genetycznego mutacji. System ten pozwala na łatwe oznaczenie czynników ciemnych na zielonych, niebieskich i innych podstawowych mutacjach.
• Nazwa (tymczasowa) używana dla mutacji, która nie jest w pełni poprawna, musi być umieszczona między gwiazdkami (*…* - do niedawna tak była oznaczana np. mutacja niebieska u nierozłączek czerwonoczelnych - *blue*).

Rozpoznane kombinacje mutacji

Niniejsze wytyczne mają na celu zachowanie rozróżnialności wszystkich istniejących mutacji barwnych u papug.

• Kombinacje wielu mutacji eumelaniny są niepożądane (np. nie powinno się łączyć koloru cinnamon z dillute).
• Kombinacje wielu mutacji psittacyny są niepożądane (np. nie powinno się łączyć aqua z orange face).
• Tylko mutacja opaline jest dopuszczalna w połączeniu obiema rodzajami mutacji eumelaniny i psittaciny.
• Należy unikać kombinacji alleli tego samego genu (np. PastelIno).
• W przypadku selekcji należy w jak największym stopniu uwzględniać fenotyp typu dzikiego.

Ten prosty zestaw zasad zapewnia hodowcom, miłośnikom i sędziom wystawowym możliwość rozróżnialności każdej mutacji barwnej. Sędziowie mają jednak prawo do dokonywania wyjątków.

Należy również pamiętać, że system ten może być stosowany do prawie wszystkich gatunków papug. 

W 2002 roku Terry Martin opublikował swoją książkę „A Guide to Colour Mutations and Genetics in Parrots”. W tej książce używa niektórych z tych „międzynarodowych terminów”. Książka od razu okazała się wielkim sukcesem, a idea zachowania „nazewnictwa międzynarodowego” stała się jeszcze bardziej popularna.

Zasadniczo każdy kraj może używać własnych nazw mutacji. Niektórzy używają własnych nazw, ale używają jednocześnie tego systemu do kontaktów międzynarodowych jako swoistego „ptasiego esperanto”.

BVA (Belgian Levebird Association) po raz pierwszy wprowadziła angielską nomenklaturę z tymi terminami na swojej wystawie „Lovebird International 2001”. Ta inicjatywa została bardzo dobrze przyjęta na arenie międzynarodowej i miała następców. Portugalczycy stwierdzili, że będą używać tych terminów w międzynarodowej korespondencji i kontaktach. Nawet Francuzi używają tego systemu.

Postanowiono wybrać język angielski dla terminów międzynarodowych. Osoby posługujące się innymi językami ojczystymi nie powinny być skłonne do tłumaczenia tych terminów na swój język. Jeśli pojawią się nowe mutacje nierozłączek, od razu otrzymają międzynarodowe nazwy.

Aktualizowany wykaz rozpoznanych mutacji dla nierozłączek, z ich międzynarodowymi nazwami znajduje się na stronie: .

 Opracowano na podstawie książki : "Lovebirds - Owners manual and reference quide" - Dirk Van den Abeele